අරමුදල් කළමනාකරණය

අරමුදල් කළමනාකරණය

අරමුදලෙහි ආයෝජන ප්‍රතිපත්තිය මගින් අරමුදලෙහි ආරක්ෂාව සහතික කරන අතර අරමුදලෙහි මුදල් ආපසු ගෙවීම් සහ අනෙකුත් වියදම් පියවා ගැනීම සඳහා ප්‍රමාණවත් ද්රසවශිලතාවයක් පවත්වා ගනිමින් දිගුකාලිනව අරමුදලෙහි සාමාජික ප්‍රතිලාභ මත ධනාත්මක මූර්ථඅනුපාතයක්’ ලබාදීම නොකඩවා ඉලක්ක කරනු ලබයි. අරමුදලෙහි සමස්ත ආයෝජන කළඹ (පොත් වටිනාකම) 2018 දී වාර්තා වූ රුපියල් බිලියන 2,298.8 සිට 2019 අවසානයේදී රුපියල් බිලියන 2,548.7 ක් දක්වා සියයට 10.9 කින්වර්ධනය විය. (වගුව 1)

වගුව 1: ආයෝජන කළඹ
ආයෝජන වර්ගය 2018 2019
වටිනාකම (රු.බි.) දායකත්වය (%) වටිනාකම (රු.බි.) දායකත්වය (%)
භාණ්ඩාගාර බැඳුම්කර සහ බිල්පත් 2,119.2 92.2 2,390.4 93.8
සමාගම් කොටස් 74.9 3.3 75.4 3.0
සාංගමික ණය උපකරණ 44.8 1.9 42.2 1.7
ස්ථාවර තැන්පතු 33.6 1.5 25.0 0.9
ප්‍ර​ති විකුණුම් ‍ගිවිසුම් 26.4 1.1 15.6 0.6
එකතුව 2,298.8 100.0 2,548.7 100.0

 

2019 දී අරමුදලේ මුළු ආයෝජන ආදායම රුපියල් බිලියන 259.0 ක් වූ අතර එය පෙර වසරට වඩා 16.5% ක වර්ධනයකි (වගුව 2).පොලී ආදායම අරමුදලෙහි ප්‍රධාන අදායම් මාර්ගය වූ අතර 2018 දී වාර්තාවූ රුපියල් බිලියන 229.4 සිට 2019 දී රුපියල් බිලියන 254.7 ක් දක්වා සියයට 11 කින් වර්ධනය විය. කොටස් කළඹෙන් ලබාගත් ලාභාංශ ආදායම 2018 වසරේදී උපයාගත් රුපියල් මිලියන 3,887.6 ට සාපේක්ෂව 2019 වසරේදී රුපියල් මිලියන 6,247.5 ක් දක්වා සියයට 60.7 කින් වර්ධනය විය. සමස්තයක් ලෙස අරමුදලෙහි ආයෝජනවල ප්‍රතිලාභය 2018 වසරේදී වාර්තා වූ සියයට 10.4 ට සාපේක්ෂව 2019 දී සියයට 10.7 ක් විය.

වගුව 2: ආයෝජන මගින් ලද ආදායම්
ආදායම් මූලාශ්‍රය 2018 2019
වටිනාකම (රු.මි.) දායකත්වය (%) වටිනාකම (රු.මි.) දායකත්වය (%)
පොළී සහ ක්‍රමක්ෂය ලාභ 229,446.0 103.1 254,681.0 103.1
වෙළඳපොළ මිලට අගය කිරීමෙන්
ලාභ/පාඩු- රජලේ සුරැකුම්පත් *
(10,901.3) (4.9) (1,890.0) (0.7)
වෙළඳපොළ මිලට අගය කිරීමෙන් ලාභ/පාඩු-ව්‍යාපාර කොටස් 7.2
ප්‍රාග්ධන ලාභ-ව්‍යාපාර කොටස් 0.1
ලාභාංශ 3,887.6 1.7 6,247.5 2.4
මූල්‍ය වත්කම් හානිකරණය 0.6 0.3
එකතුව 222,440.1 100.0 259 038.9 100.0

 

2019 අවසානය වන විට ආයෝජන කළඹෙන් සියයට 93.8 ක් රජයේ සුරැකුම්පත් වලින්ද, සියයට 3.0 ක් කොටස් වලින්ද, සියයට 1.7 ක් සාංගමික ණයකර සහ භාරකාර සහතිකපත්‍ර වලින්ද, සියයට 0.9 ක් ස්ථාවර තැන්පතුවලින්ද ඉතිරි සියට 0.6 ප්‍රති විකුණුම් ගිවිසුම් වලින්ද සමන්විත විය. 2019 අවසානය වනවිට කල්පිරිම අනුව රාජ්‍ය සුරැකුම්පත් කළඹේ සංයුතිය සහ ඵලදා අනුපාතික 3 වන වගුවේ දක්වා ඇත.

වගුව 3: 2019 අවසානයේ දී රාජ්‍ය සුරැකුම්පත් කලඹේ කල්පිරීමේ ව්‍යූහය
කල්පිරීම පරිණත වටිනාකම(රු.මි.) දායකත්වය(%) බරිත සාමාන්‍ය ඵලදා අනුපාතිකය (%)
වසරකට වඩා අඩු 117,804.5 4.9 7.96
වසර 1-2 174,652.7 7.3 8.74
වසර 3-4 293,388.2 12.3 9.52
වසර 5 ට වැඩි 1,804,331.7 75.5 10.09
එකතුව 2,390,177.1 100.0 9.82
අරමුදලේ සමස්ත ප්‍රතිලාභය

2019 වසරේදී අරමුදලෙහි සමස්ත දළ ආදායම රුපියල් බිලියන 259.3 ක් ලෙස සටහන් වූ අතර, එය පෙර වසර හා සැසදීමේදී සියයට 16.4 ක වැඩි වීමකි. මෙහෙයුම් වියදම් සහ බදු වෙන් කිරීම් කළ පසු 2019 වසරෙහි ශුද්ධ ලාභය රුපියල් බිලියන 228.8 ක් වූ අතර එය 2018 වසර සමග සැසදීමේදී සියයට 16.9 ක ඉහළ යෑමකි. ආයෝජනය මත සියයට 10.7 ක ප්‍රතිලාභයක් උපයා ගැනීමට සේවක අර්ථසාධක අරමුදලට හැකි වූ අතර අරමුදලෙහි දළ  ආදායමට සාපේක්ෂව මෙහෙයුම් වියදම් අනුපාතය 2019 වසරේදී සියයට 0.6 ක් ලෙස පවත්වා ගෙන යාමට හැකි විය. 2018 අප්‍රේල් මස පළමු දින සිට ක්‍රියාත්මක වූ 2017 අංක 24 දරන නව දේශීය ආදායම් බදු පනත හදුන්වා  දීමත් සමග අරමුදලෙහි ආදායම් බදු අනුපාතය සියයට 10 සිට සියයට 14 දක්වා ඉහළ ගිය අතර එහි ප්‍රතිපලයක් ලෙස අරමුදලෙහි ආදායම් බදු වියදම පෙර වසර හා සැසදීමේදී රුපියල් බිලියන 4.2 කින් වැඩි විය. මීට අමතරව, පෙර පැවති ආදායම් බදු පනත යටතේ දළ ආදායමක් ලෙස  හදුනාගත් භාණ්ඩාගාර බැදුම්කර පොලී මත සියයට 10ක් වූ රදවා ගැනීමේ බදු, 2018 අප්‍රේල් මස පළමු දින සිට ක්‍රියාත්මක වන පරිදි පොලී ආදායම් ලෙස හදුනාගැනීම අහෝසි කර ඇත. තවද, මූල්‍ය උපකරණ වර්ගීකරණය හා මිනුම්කරණය සදහා අදාළ වන ශ්‍රී ලංකා මූල්‍ය වාර්තාකරණ ප්‍රමිති අංක 09 ට අනුව අරමුදලෙහි 2019 වසර අවසාන ගිණුම් පිළියෙළ කරන ලදී. ඒ අනුව ලැයිස්තුගත ව්‍යාපාර කොටස්, වෙළදපොළ මිල අනුව සාධාරණ අගයට ගණනය කරන ලද අතර පැවති වෙළදපොළ තත්ත්වය අනුව රුපියල් බිලියන 1.9 ක අලාභයක් 2019 වර්ෂයේ ලාභයට ගලපන ලදී. තවද, ලාභ සමතුලිතතා සංචිතයට රුපියල් බිලියන 7.7 ක් මාරු කිරීමෙන් අනතුරුව, 2019 වසරෙදී සේවක අර්ථසාධක අරමුදල සාමාජික ශේෂයන් මත සියයට 9.25 ක පොලී අනුපාතයක් ප්‍රකාශයට පත් කිරීම සදහා අවශ්‍ය ක්‍රියාමාර්ග ගෙන ඇත.

අයිතමය රුපියල් මිලියන
2015 2016 2017 2018 2019(a)
පොලී සහ ක්‍රමක්ෂය ලාභ 169,645.90 193,656.31 219,635.33 229,446.03 254,681.0.03
ලාභාංශ ආදායම 3,512.42 4,262.61 2,993.59 3,887.58 6,247.5
උපලබ්ධිවූ ප්‍රාග්ධන ලාභ / ( අලාභ) 1,724.31 1,063.97 7.22 0.1
ලාභය හෝ අලාභය තුළින් සාධාරණ අගයට ඇති මුල්‍ය වත්කම් මත ශුද්ධ ලාභය / ( අලාභය) (394.00) (842.11) 1,476.85 (10,901.29) (1,890.0)
මුල්‍ය වත්කම් හානිකරණය (2,956.64) (5,231.64) (1,502.11) (0.59) 0.3
ආයෝජන ආදායම 171,531.99 192,909.13 222,603.66 222,440.12 259,038.9
වෙනත් ආදායම් 323.31 162.26 588.82 402.98 283.8
සමස්ත දළ ආදායම 171,855.30 193,071.40 223,192.48 222,843.10 259,322.7
මෙහෙයුම් වියදම් (1,190.62) (1,487.24) (1,348.67) (1,505.34) (1581.8)
ආදායම් බදු (13,727.40) (15,657.19) (18,897.05) (30,720.36) (34,964.6)
වර්ෂය සඳහා ලාභය 156,937.28 175,926.97 202,946.76 190,617.40 227,776.4
ඉදිරියට ගෙනඑනලද රදවාගත් ලාභ 311.30 215.58 189.34 2,470.95 90.0
බෙදාහැරීම සඳහා ඇති ලාභය 157,248.57 176,142.54 203,136.10 193,088.35 223,025.8
ඉපැයුම් අනුපාතිකය (%) 11.28 11.43 11.8 10.4 10.7
ප්‍රකාශයට පත්කරනලද පොලී අනුපාතිකය (%) 10.50 10.50 10.50 9.50 9.25

(a) තාවකාලික

සංඛ්‍යාන සටහන 4 සේ.අ. අරමුදලේ වසර පහක ප්‍රධාන කාර්යසාධනයන් පිළිබඳ සාරාංශය

සේවක අර්ථසාධක අරමුදලේ අවදානම් කළමනාකරණය සඳහා පාලන රාමුව

ශ්‍රී ලංකා මහ බැංකුවේ මුදල් මණ්ඩලය අරමුදලේ භාරකරු ලෙස සේ. අ. අ. හි අවදානම් කළමනාකරණය අධීක්ෂණය කරනු ලබයි.ඒ අනුව, සේ. අ. අ. හි අවදානම් කළමනාකරණ ක්‍රියාකාරකම් ශ්‍රී ලංකා මහ බැංකුවේ අවදානම් පාලන ව්‍යුහයේ අනිවාර්ය අංගයක් ලෙස ද සැලකෙන අතර සේ. අ. අ. හි ක්‍රියාකාරකම් ඇතුළුව ශ්‍රී ලංකා මහ බැංකුවේ සියලු ක්‍රියාකාරකම්වලට අදාළ මූල්‍ය හා මූල්‍ය නොවන අවදානම් කෙරෙහි අවධානය යොමු කරයි. සේ. අ. අ. හි අරමුදල් කළමනාකරණ ක්‍රියාකාරකම්වල අවසාන තීරණ ගැනීමේ අධිකාරිය මුදල් මණ්ඩලය වෙයි. එමඟින්, අරමුදලෙහි ආයෝජන කටයුතු සඳහා ප්‍රතිපත්තිමය මඟ පෙන්වීමක් සපයන අතර අරමුදල කළමනාකරණය කළ යුතු අවදානම් අභිරුචිය සහ අවදානම් දැරිය හැකි මට්ටම් වැනි සමස්ත අවදානම් පරාමිතීන් නියම කරනු ලබයි.තවද, සේ. අ. අ. හි  අවදානම් කළමනාකරණ ව්‍යුහය ශක්තිමත් කිරීම සඳහා මුදල් මණ්ඩල අවදානම් අධීක්ෂණ කමිටුව (BROC) සහ සේ. අ. අ. ආයෝජන අධීක්ෂණ කමිටුව (EIOC) යන ඉහළ මට්ටමේ කමිටු දෙකක් හරහා මුදල් මණ්ඩලය විසින් අදාළ කටයුතු කළමනාකරණය කරනු ලැබේ.

අවදානම් කළමනාකරණ කාර්යය අධීක්ෂණය කිරීමේ වගකීම මුදල් මණ්ඩල අවදානම් අධීක්ෂණ කමිටුව (BROC) සතු වන අතර අරමුදල් කළමනාකරණ කටයුතුවලට අදාළ ඉහළම මට්ටමේ අධීක්ෂණ කටයුතු සේ. අ. අ. ආයෝජන අධීක්ෂණ කමිටුව (EIOC) මඟින් සිදු කරනු ලබයි. සේ. අ. අ. ආයෝජන අධීක්ෂණ කමිටුවෙහි (EIOC) කාර්යභාරය වන්නේ අරමුදල කළමනාකරණය සඳහා උපායමාර්ගික හා ප්‍රතිපත්තිමය මග පෙන්වීමක් ලබා දීමෙන් සේ. අ. අ. හි ආයෝජන කටයුතු අධීක්ෂණය කිරීමයි.තවද, සේ. අ. අරමුදල්  කළමනාකරණ කටයුතුවල එදිනෙදා ආයෝජන තීරණ ගැනීමේ කාර්යයට අදාළ බලතල දෙපාර්තමේන්තු මට්ටමේ කමිටුවක් වන සේ. අ. අ. ආයෝජන කමිටුවට (EIC) පවරා ඇත. සේ. අ. අ. හි අරමුදල් කළමනාකරණ අංශයේ මැදි කාර්යාලය, ප්‍රථම පෙළ ආරක්ෂණ යාන්ත්‍රණය ලෙස දෛනික මෙහෙයුම් වල අවදානම අඛණ්ඩව අධීක්ෂණය කරනු ලබයි. ඒ අනුව, ආයෝජන ප්‍රතිපත්ති ප්‍රකාශය (IPS), උපායමාර්ගික වත්කම් විභජනයන් (SAA) සහ ආයෝජන මාර්ගෝපදේශයන්හි (IG)  දී ඇති පරාමිතීන්ට අනුකූලව ආයෝජන කටයුතුවල පූර්ව හා පසු අනුකූලතාවයන් අධීක්ෂණය කරනු ලැබේ. අවදානම් කළමනාකරණ දෙපාර්තමේන්තුව දෙවන පෙළ ආරක්ෂණ යාන්ත්‍රණය ලෙස ක්‍රියා කරන අතර ස්වාධීන ක්‍රියාවලියක් තුළින් සේ. අ. අ. හි අරමුදල් කළමනාකරණ ක්‍රියාකාරකම් හා සම්බන්ධ අවදානම් තක්සේරු කිරීම, අධීක්ෂණය කිරීම සහ වාර්තා කිරීම හරහා ආයෝජන පාලන ක්‍රියාවලිය සඳහා ප්‍රතිපත්ති රාමුවක් සැපයීමේ වගකීම දරයි.ඒ අනුව, යාවත්කාලීන කළ වෙළඳපල අවශ්‍යතාවන්ට අනුකූලව ආයෝජන ප්‍රතිපත්ති ප්‍රකාශය (IPS), උපායමාර්ගික වත්කම් විභජනයන් (SAA) සහ ආයෝජන මාර්ගෝපදේශයන්හි (IG) සංශෝධනය කිරීම සහ යාවත්කාලීන කිරීම තුළින්, අදාළ ප්‍රතිපත්තිමය උපදෙස් සහ ආයෝජන ක්‍රියාකාරකම්වලට අදාළ මාර්ගෝපදේශ සැපයීම අවදානම් කළමනාකරණ දෙපාර්තමේන්තුව විසින් මෙහෙයවනු ලැබේ. එමඟින්, පවත්නා වැඩ පටිපාටි වැඩිදියුණු කිරීම සහ ප්‍රමාණවත් අභ්‍යන්තර පාලනයන් පවත්වා ගනිමින් ආයෝජන තීරණ ගැනීමේ ක්‍රියාවලියට වැඩි ස්වාධීනත්වයක් ලැබේ. තෙවන පෙළ ආරක්ෂණ යාන්ත්‍රණය ලෙස අභ්‍යන්තර විගණන දෙපාර්තමේන්තුව සේ. අ. අ. හි අරමුදල් කළමනාකරණ ක්‍රියාකාරිත්වය සම්බන්ධයෙන් අවදානම් සහතිකයක් සපයනු ලබයි.

තවද, සමස්ත සේ. අ. අ. දෙපාර්තමේන්තුවේ ක්‍රියාකාරකම්වලට අදාළ මූල්‍යමය නොවන අවදානම් තීව්‍ර කිරීම සහ විසඳීම සඳහා  මූල්‍ය නොවන අවදානම් කළමනාකරණ කමිටුව (NFRMC) ලෙස වෙනම කමිටුවක් හරහා විශේෂ යාන්ත්‍රණයක් ක්‍රියාත්මක වේ. ඒ අනුව, මූල්‍යමය නොවන අවදානම් හඳුනා ගැනීම සහ සමාලෝචනය කිරීම සහ ශ්‍රී ලංකා මහ බැංකුවේ අවදානම් කළමනාකරණ දෙපාර්තමේන්තුව හරහා අවදානම් අවම කිරීමේ ක්‍රියාමාර්ග තීරණය කිරීම සහ අධීක්ෂණය කිරීම සඳහා වරින් වර සමාලෝචනයන් පවත්වනු ලැබේ.